Trào ngược dạ dày là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu v

Trào ngược dạ dày là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến, có xu hướng gia tăng gần đây do thói quen ăn uống và sinh hoạt hiện đại. Nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, bệnh có thể gây tổn thương thực quản, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều biến chứng nghiêm trọng. Cùng tìm hiểu chi tiết nguyên nhân gây bệnh, dấu hiệu và cách điều trị hiệu quả qua bài viết dưới đây.

Trào ngược dạ dày là gì?

Trào ngược dạ dày là gì? Đây là tình trạng dịch trong dạ dày, bao gồm axit, enzym tiêu hóa, thức ăn hoặc dịch mật, di chuyển ngược từ dạ dày lên thực quản. Khi hiện tượng này xảy ra lặp đi lặp lại và gây triệu chứng khó chịu hoặc tổn thương niêm mạc thực quản, người bệnh được chẩn đoán mắc bệnh trào ngược dạ dày (Gastroesophageal Reflux Disease – GERD).

Ở người khỏe mạnh, cơ thắt thực quản dưới hoạt động như một "van một chiều", mở ra khi nuốt thức ăn và đóng kín sau đó để ngăn dịch vị trào ngược. Khi cơ chế này suy giảm hoặc xuất hiện các yếu tố làm tăng áp lực trong ổ bụng, hiện tượng trào ngược dạ dày sẽ xảy ra thường xuyên hơn, khiến niêm mạc thực quản tiếp xúc kéo dài với axit và bị kích thích. Điều này gây ra nhiều triệu chứng khó chịu ở vùng hầu họng, thanh quản hoặc đường hô hấp. 

Trào ngược dạ dày là tình trạng dịch vị axit và thức ăn trào từ dạ dày lên thực quản

Dấu hiệu nhận biết bệnh trào ngược dạ dày

Triệu chứng của bệnh trào ngược dạ dày khá đa dạng. Một số người chỉ xuất hiện cảm giác khó chịu sau bữa ăn, trong khi nhiều trường hợp lại có biểu hiện kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.

Triệu chứng điển hình

Nhóm triệu chứng điển hình thường liên quan trực tiếp đến sự trào ngược của dịch vị lên thực quản, bao gồm:

• Ợ nóng: Cảm giác nóng rát lan từ vùng thượng vị lên sau xương ức, đôi khi lan đến cổ họng. Triệu chứng thường xuất hiện sau ăn no, khi cúi người hoặc nằm ngay sau bữa ăn.

• Ợ chua: Người bệnh cảm nhận vị chua hoặc vị đắng trong miệng do dịch vị hoặc dịch mật trào ngược lên thực quản và khoang miệng.

• Ợ hơi: Xảy ra sau ăn hoặc khi bụng đầy hơi, thường đi kèm cảm giác chướng bụng, khó tiêu.

• Nuốt khó hoặc nuốt vướng: Niêm mạc thực quản bị viêm kéo dài khiến người bệnh cảm thấy thức ăn đi xuống chậm hoặc mắc lại sau xương ức.

• Đau tức ngực không do tim: Một số trường hợp đau sau xương ức dễ nhầm lẫn với bệnh tim mạch. 

Ợ nóng và ợ chua là những biểu hiện thường gặp nhất của trào ngược dạ dày

Triệu chứng ngoài thực quản

Ngoài các biểu hiện tiêu hóa, bị trào ngược dạ dày còn có thể gây nhiều triệu chứng ở cơ quan khác do axit kích thích vùng hầu họng hoặc đường hô hấp, bao gồm:

• Ho kéo dài, đặc biệt về đêm.

• Khàn tiếng hoặc mất tiếng tái diễn.

• Viêm họng mạn tính.

• Cảm giác vướng họng, phải khạc liên tục.

• Tăng tiết nước bọt.

• Hơi thở có mùi khó chịu.

• Mòn men răng do tiếp xúc nhiều lần với axit.

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày thường hình thành do nhiều yếu tố phối hợp, trong đó sự suy giảm chức năng của cơ thắt thực quản dưới đóng vai trò quan trọng nhất. Bên cạnh đó, các bệnh lý tiêu hóa và thói quen sinh hoạt cũng góp phần làm tăng tần suất trào ngược. Dưới đây là những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp:

• Thoát vị khe hoành: Tình trạng này làm thay đổi cấu trúc vùng nối giữa thực quản và dạ dày, làm giảm hiệu quả của hàng rào chống trào ngược.

• Chậm làm rỗng dạ dày: Thức ăn lưu lại lâu trong dạ dày làm tăng áp lực, tạo điều kiện cho dịch vị đi ngược lên thực quản.

• Viêm loét dạ dày, hẹp môn vị hoặc một số bệnh lý tiêu hóa khác: Những bệnh lý này ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa và làm tăng nguy cơ trào ngược.

• Thừa cân hoặc béo phì: Áp lực trong ổ bụng tăng cao khiến cơ thắt thực quản dưới dễ bị quá tải.

• Mang thai: Thay đổi nội tiết và sự phát triển của tử cung làm tăng áp lực lên dạ dày, khiến phụ nữ mang thai dễ xuất hiện triệu chứng.

• Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Ăn quá no, ăn khuya, thường xuyên sử dụng thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng, cà phê, rượu bia hoặc nước ngọt có gas đều làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

• Hút thuốc lá: Nicotine làm giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới và giảm khả năng làm sạch axit của thực quản.

• Căng thẳng kéo dài: Stress có thể làm rối loạn hoạt động tiêu hóa, khiến triệu chứng xuất hiện nhiều hơn.

• Sử dụng một số thuốc: Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), thuốc chẹn kênh canxi, nitrat hoặc một số thuốc điều trị hen suyễn có thể làm tăng nguy cơ trào ngược ở một số người.

Chế độ ăn thiếu khoa học là yếu tố chủ yếu làm gia tăng nguy cơ trào ngược dạ dày

Các phương pháp điều trị hiện nay

Việc điều trị trào ngược dạ dày cần dựa trên mức độ triệu chứng, tổn thương thực quản và các bệnh lý đi kèm. Dưới đây là các phương pháp được khuyến nghị hiện nay:

Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa là lựa chọn đầu tiên đối với đa số người bệnh. Bác sĩ thường kết hợp thay đổi lối sống với sử dụng thuốc phù hợp. Người bệnh được khuyến khích duy trì cân nặng hợp lý, ăn thành nhiều bữa nhỏ, tránh nằm trong vòng 2 - 3 giờ sau ăn, hạn chế thực phẩm kích thích và ngừng hút thuốc lá nếu đang sử dụng.

Về thuốc, nhóm ức chế bơm proton (PPI) được xem là lựa chọn ưu tiên nhờ khả năng giảm tiết axit và hỗ trợ làm lành niêm mạc thực quản. Ngoài ra, tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc trung hòa axit, thuốc chứa alginate giúp tạo lớp màng ngăn trào ngược hoặc thuốc kháng thụ thể H2. Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng hướng dẫn và không tự ý kéo dài hoặc thay đổi liều điều trị.

PPI là nhóm thuốc được sử dụng phổ biến nhờ khả năng giảm tiết axit và làm lành niêm mạc dạ dày

Điều trị ngoại khoa

Điều trị ngoại khoa được cân nhắc khi người bệnh không đáp ứng với điều trị nội khoa tối ưu, phải phụ thuộc thuốc kéo dài hoặc có thoát vị khe hoành lớn. Hiện nay, phương pháp phẫu thuật tạo van chống trào ngược bằng cách quấn đáy vị quanh thực quản dưới (fundoplication) là kỹ thuật được áp dụng phổ biến. Một số trường hợp cũng có thể được chỉ định đặt vòng từ tính quanh đoạn nối thực quản và dạ dày nhằm hỗ trợ ngăn trào ngược.

Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần dựa trên kết quả nội soi, đo pH thực quản, đo áp lực nhu động thực quản và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Do đó, quyết định phẫu thuật cần được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc ngoại tiêu hóa đánh giá kỹ lưỡng.

Kết luận

Trào ngược dạ dày là bệnh lý tiêu hóa phổ biến nhưng không nên xem nhẹ vì có thể tiến triển thành viêm thực quản, hẹp thực quản hoặc Barrett thực quản nếu kéo dài mà không được điều trị đúng cách. Khi xuất hiện các triệu chứng như ợ nóng, ợ chua hoặc nuốt khó tái diễn, người bệnh nên chủ động thăm khám để được chẩn đoán chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. 

Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, Khoa Tiêu hóa - Bệnh viện Đại học Phenikaa là địa chỉ đáng tin cậy cho người bệnh. Liên hệ hotline để đặt lịch thăm khám sớm nhất.